Viðtal við Ingimar Ingason framkvæmdarstjóra LMFÍ

Á haustmánuðum var haldinn forsætisfundur lögmannafélaga Norðurlandanna og Eystrasaltsríkjanna á Íslandi en löndin skiptast á að halda slíka fundi árlega þar sem formenn, varaformenn og framkvæmdastjórar félaganna taka þátt. Auk þess eru reglulega fundir framkvæmdastjóra sem bera þá saman bækur sínar.  Óhætt er að segja að norrænt samstarf sé mikilvægt fyrir Lögmannafélag Íslands enda réttarkerfið og reyndar samfélagsgerðin, áþekk. Ingimar Ingason framkvæmdastjóri LMFÍ sér um samskiptin af Íslands hálfu ásamt formanni félagsins hverju sinni en Lögmannablaðinu lék forvitni á að vita meira.

Ef við vindum okkur í nýafstaðinn forsætisfund, hver voru helstu umfjöllunarefni hans?

Það var gríðarlega margt undir að þessu sinni. Meðal þeirra mála sem voru rædd voru áhrif gervigreindar á störf lögmanna, m.a. úr frá því hvort hin nýja tækni væri leikbreytir fyrir stéttina eða hrein ógn við framtíð hennar. Einnig var rætt um þá hættu sem stafar af endurskilgreiningu ráðamanna, m.a. í vestrænum lýðræðisríkjum, á inntaki réttarríkishugtaksins og hvernig vernda megi réttarvörslukerfið fyrir slíkri þróun. Þá var á fundinum rætt hvar mörkin liggja varðandi hlutverk lögmannafélaga þegar kemur að baráttu fyrir samfélagsbreytingum, t.a.m. í tengslum við baráttu gegn hlýnun jarðar, stríðsátök eða jafnvel einstök dómsmál þar sem reynir á túlkun laga. Enn fremur voru rædd áhrif hins nýja sáttmála Evrópuráðsins um vernd lögmannastéttarinnar og um áhrif hans innan einstakra ríkja. Þá var einnig á dagskrá kynning á fyrirhugaðri breytingu á finnsku stjórnarskránni sem felur í sér að lögmenn og saksóknarar njóti sömu verndar og dómarar og rætt um viðbrögð lögmannafélaga við refsilagabrotum félagsmanna, m.a. í tengslum við þátttöku þeirra í skipulagðri glæpastarfsemi. Loks var til skoðunar hvar jafnvægi lægi á milli þess að tryggja grundvallar mannréttindi og öryggi þegnanna, m.a. í ljósi sameiginlegrar yfirlýsingar leiðtoga nokkurra Evrópuríkja frá því í vor varðandi takmörkun réttinda flóttafólks.

Mörg þeirra verkefna hafa áður komið inn á borð stóru lögmannafélaganna

Þýðingarmikið samstarf

Hver er árangurinn af svona samstarfi fyrir íslenska lögmenn?

Þýðing þessa samstarfs er gríðarlega mikil og þá sérstaklega fyrir fámenn félög eins og okkar. Mörg þeirra verkefna sem við hjá LMFÍ erum að vinna með, eða fáum í fangið, hafa áður komið inn á borð stóru lögmannafélaganna, t.d. í Danmörku, Svíþjóð og Noregi og við fáum innsýn í þessa vinnu sem flýtir fyrir okkar lausn eða úrvinnslu.

Getur þú nefnt dæmi?

Þetta á til dæmis við um siðareglur lögmanna, regluverk á vettvangi EU/EES, ýmsa alþjóðasátt-mála og túlkun lagaákvæða sem byggja á sam-bærilegum grunni, þar sem við höfum notið góðs af vinnu lögmannafélaganna á Norður-löndunum.

En höfum við eitthvað fram að færa?

Já, norrænu lögmannafélögin höfðu með sér samstarf um tiltekin verkefni, m.a. varðandi greiningu á lögfræðiþjónustu og aðgengi að dómstólum, lögreglu og eftir atvikum stjórnsýslustofnunum eins og sýslumanns-embættum hér á landi, á jaðarsvæðum. Upp-lýsingarnar sem fengust úr þessu verkefni voru svo nýttar við gerð samanburðarskýrslu um aðgengi Grænlendinga að sambærilegri þjónustu og hvernig mætti bæta hana.

Áferðarmunur milli félaga

Eru lögmannafélögin öll svipuð gerðar, t.d. með skylduaðild lögmanna?

Já, a.m.k. hvað varðar norrænu lögmanna-félögin og hlutverk þeirra er í grundvallar-atriðum það sama. Þó er viss áferðarmunur á milli, til dæmis hvað varðar aðild innan-hússlögmanna en í Svíþjóð geta aðeins sjálfstætt starfandi lögmenn og fulltrúar þeirra átt aðild að lögmannafélaginu. Þá er ekki skylduaðild að norska lögmannafélaginu en engu að síður eru um 95% allra þarlendra lögmanna meðlimir. Það sem skilur á milli „stóru“ félaganna og hinna smærri, er hins vegar fjármagnið sem þau hafa til ráðstöfunar og geta þeirra til að beita sér í þágu félags-manna, svo ekki sé talað um á alþjóðavett-vangi t.a.m. innan CCBE og IBA. Þessi munur kemur einnig fram í starfsmannafjölda og til að gera sér betur grein fyrir þessum mun þá má t.d. nefna að hjá danska lögmannafélaginu, sem er með tæplega 7.800 félagsmenn, starfa um 80 manns.

hjá danska lögmannafélaginu, starfa um 80 manns

Miðað við þetta ættu átta stöðugildi að vera hjá LMFÍ!

Já, en hjá Lögmannafélagi Íslands starfa fjórir starfsmenn í samtals þremur stöðugildum en félagsmenn eru um 1030 talsins. Árgjöldin í Danmörku eru þó talsvert hærri.

Árangur ekki sjálfgefinn

Hvenær komu Eystrasaltsríkin í samstarfið?

Lögmannafélögin í Eystrasaltsríkjunum komu formlega inn í samstarfið árið 2008 með þátt-töku á forsætisfundi sem fór einmitt fram hér á landi. Innkoma þessara félaga hafði átt nokkurn aðdraganda en ég og kollegi minn hjá danska lögmannafélaginu höfðum viðrað hugmyndina um þessa útvíkkun sam-starfsins við fulltrúa hinna norrænu lögmannafélaganna og með aðgengi að dönskum styrktarsjóði reyndist mögulegt að koma þessi verkefni á koppinn.

Samstarfið við lögmannafélögin í Eistlandi, Lettlandi og Litháen hefur svo aukist ár frá ári og við skynjum vaxandi áhuga úr þeirri átt að ná samhljómi með því sem norrænu lögmannafélögin standa fyrir og reynum að miðla af þekkingu okkar og reynslu. Þrátt fyrir að töluvert sé um liðið frá því Eystrasaltsríkin öðluðust sjálfstæði þá eimir enn nokkuð eftir af viðhorfum sem kunna að koma okkur spánskt fyrir sjónir og tekur sjálfsagt einhvern tíma að breyta.

Eins og til dæmis hvað?

Þau eiga oft á tíðum á brattan að sækja gagnvart stjórnvöldum heima fyrir sem ekki eru tilbúin til að virða sjálfstæði lög-manna eða viðurkenna hlutverk þeirra og lögmannafélaganna í réttarríkinu. Staða mála í þessum þremur löndum er reyndar misjöfn en lögmannafélögin sækjast mikið eftir upplýsingum um hvernig lagaumhverfið sé á Norðurlöndunum varðandi starfsumhverfi lögmanna, hvaða stefnu norrænu félögin hafa tekið í hinum ýmsu málum, bæði inná við gagnvart félagsmönnum en ekki síður útá við, þ.e. gagnvart stjórnvöldum og dómstólum. En samstarfið kemur norrænu lögmanna-félögunum einnig til góða og er þörf áminning um að sá árangur sem náðst hefur heima fyrir er ekki sjálfgefinn eða sjálfsagður og að menn þurfa sífellt að vera á verði gagnvart ásælni stjórnvalda.“

Slagkraftur sameinaðra félaga

Nú koma félögin fram sameinuð í alþjóðlegu samstarfi, hvaða þýðingu hefur það?

Já, samstarf okkar á vettvangi CCBE og reyndar einnig á vettvangi IBA, hefur á undan-förnum árum farið vaxandi. Hvað CCBE varðar þá hefur sameiginlegt atkvæðamagn norrænu og baltnesku lögmannafélaganna í ákvörðunartöku innan samtakanna umtals- verða vigt. Þannig hafa stærri aðildarfélög innan CCBE í vaxandi mæli nálgast þessa „blokk“ með öðrum hætti en áður þegar leitað var stuðnings hvers og eins félags fyrir sig. Með aukinni samvinnu búa Norrænu/baltnesku lögmannafélögin nú yfir meiri slagkrafti innan samtakanna og hafa meiri áhrif í allri ákvarðanatöku. Þá er t.a.m. einn af þremur varaforsetum CCBE frá Eistlandi, sem sýnir vel hvað norrænu og baltnesku félögin geta áorkað saman.

Og hvað með mikilvægi samstarfs sem þessa?

Mjög mörg sameiginleg verkefni sem félögin eru að fást við, hvort heldur þau snúa að eftirlits- og agavaldi eða að verja grundvallarreglur réttarríkisins. Á þessum sameiginlegu fundum ræða menn um þær áskoranir sem félögin standa frammi fyrir, bera saman bækur sínar um hvernig þær áskoranir hafa verið tæklaðar eða hvernig best sé að ná árangri við úrvinnslu þeirra. Þá er mikilvægt fyrir forsvarsmenn lögmanna-félaganna að hlusta eftir því sem er að gerast í öðrum löndum, hvort heldur sem er jákvæða eða neikvæða þróun, sem þá er ýmist hægt að tileinka sér eða þá spyrna gegn og þá á grundvelli upplýsinga um hvernig mál hafa þróast í meðförum annara lögmannafélaga.“

Eyrún Ingadóttir