Viðtal við Heiðar Örn Stefánsson lögmann hjá Novum lögfræðiþjónustu.

Hvernig undirbýrð þú þig undir málflutning?

Það skiptir mestu að kunna málið. Þekkja skjölin og dómana og geta útskýrt málatilbúnað og afstöðu umbjóðandans frá öllum hliðum.

Það er best ef undirbúningur getur hafist 1-2 vikum fyrir málflutning með því að lesa málið yfir og rifja það upp til þess að það geti fengið pláss í undirmeðvitundinni og velkst þar aðeins um á meðan ég keyri börnin í skólann eða þykist horfa á sjónvarpið. Mér finnst síðan best að hugsa ekki um neitt annað en málið í u.þ.b. sólahring fyrir málflutning. Oftast er ég með einskonar handrit að málflutningsræðunni. Þetta er millistig milli punkta og skrifaðrar ræðu þar sem sumt er lesið orðrétt en annað eru punktar eða áminningar, t.d. um að skoða tiltekna hluta af málsgögnunum eða hliðsjónarritunum með dóminum.

Það fer mikið eftir eðli málsins og eðli vitnisburðar hvort það sé rétt og eðlilegt að undirbúa vitni. Í flestum tilvikum er best að aðstoða vitni við að undirbúa sig sjálf og kynna þeim hvað felst í því að bera vitni fyrir dómi og benda þeim á það hvernig þau geti sjálf undirbúið sig.

Ég reyni af fremsta megni að forðast að afhenda hliðsjónarrit dóma eða fræðirit sem verður ekki farið yfir í málflutningi. Séu til margir dómar um sama efni borgar sig að velja þá sem best eiga við, þá sem orða regluna sem vísað er til með skýrustum hætti eða, ef dómarnir eru svipaðir, að afhenda einfaldlega þann fyrsta og þann nýjasta. Sé ætlunin að sýna fram á að eitthvað hafi í fjölda dóma verið túlkað með sama hætti nægir að velja einn og telja númer hinna upp á yfirliti eða í ræðu. Það er síðan algjört grundvallaratriði að nota áherslupennann og að nótera það í ræðuna hvar í dóminum tilvísunin er.

Hvað einkennir góðan málflutning?

Góður málflutningur er til skýringar og hann svarar þeim spurningum sem dómarar kunna að hafa um málatilbúnaðinn.

Það skiptir máli að vera hreinskilinn um veikleika málatilbúnaðar umbjóðandans. Ef það er eitthvað atriði; atvik, dómur eða fræðikenning sem er andsnúin málstaðnum þá borgar sig að draga það vel fram og ræða það í hreinskilni hvað þurfi að koma til þannig að þetta atriði ráði ekki úrslitum í málinu.

Ef það er eitthvað sem lögmaðurinn telur nauðsynlegt að dómurinn skilji sérstaklega vel eða veiti sérstaka athygli þá hefur reynst mér vel að hafa viðkomandi hluta ræðunnar ekki skrifaðan niður orð fyrir orð heldur skipta um gír og fara einfaldlega í rólegheitunum yfir atriðið með dóminum. Benda á hvar gögnin eða reglan er, fletta því upp með dóminum, lesa orðrétt úr gögnunum eða benda á hvar nákvæmlega lykilupplýsingar eru og ræða þetta rólega við dóminn án þess að styðjast við skrifaða ræðu.

Hvað ber að varast við málflutning?

Ég hef ekki enn séð mál vinnast á vandlætingu lögmanns á málatilbúnaði gagnaðilans. Þetta er jafnvægislist. Langar og flóknar útskýringar eru oft til merkis um að annað hvort sé málstaðurinn slæmur eða lögmaðurinn skilji málið ekki nægilega vel. Það má þó ekki gleyma því að stundum eru hlutirnir einfaldlega langir og/eða flóknir og þá verður að sætta sig við það og reyna ekki til einföldunar að troða málinu í mót sem það passar ekki í.

Ertu með góð ráð til þeirra sem eru að stíga sín fyrstu skref?

Forðastu málflutning eins og heitan eldinn. Þetta er ávanabindandi og líkt og með reykingar er öruggasta leiðin að sleppa því að kveikja í þeirri fyrstu.

Dugi þessi varnaðarorð ekki er rétt að minna á að það er aðalatriðið að undirbúa sig vel og þekkja málið vel. Þá má minna á að dómarar eru bæði læsir og lærðir lögfræðingar. Það má því halda sig við aðalatriðin. Það þarf ekki að rekja í löngu máli málavexti sem koma málsástæðum lítið við og það þarf ekki að útskýra vel þekktar meginreglur á viðkomandi réttarsviði, þó það megi alveg minna á þær.

Ritstjórn LMFÍ