​Viðtal við Benedikt Smára Skúlason lögmann hjá Cicero lögmannsstofu.

Þrátt fyrir að Benedikt Smári Skúlason hafi einungis stundað lögmennsku í rúmt ár hefur hann víðtæka reynslu af lögfræðistörfum úr réttarkerfinu. Áður var hann saksóknari hjá ákæruvaldinu og löglærður aðstoðarmaður dómara auk annarra starfa í stjórnsýslunni. Nú er hann sjálfstætt starfandi lögmaður hjá Cicero lögmannsstofu og Lögmannablaðinu lék forvitni á að vita hvernig reynsla hans úr réttarkerfinu nýtist honum í lögmennsku.

Hvernig nýtist starfsreynsla þín frá dómstólunum?

Ég brýndi hnífana í sex ár hjá Héraðs-dómi Reykjavíkur og hef stundum grínast með að þau ár hafi gert mig að hálfgerðum svissneskum vasahníf í lög-fræði. Þar starfa að mínu mati margir af færustu lögfræðingum landsins og það var mikið heillaspor fyrir ungan lögfræðing að komast þar að og fá að sitja við fótskör þeirra.

Í dómnum er maður í snertingu við lögfræðina alla daga en kynnist jafnframt föstum verkferlum, til dæmis á sviði innheimtu- og gjaldþrotamála. Maður verður kannski ekki sérfræðingur á einu tilteknu sviði en lærir afar mikið um fjölmörg praktísk réttarsvið.

Myndir þú hvetja unga lögfræðinga til að sækjast eftir störfum sem aðstoðarmenn dómara?

Alveg tvímælalaust. Þú finnur ekki marga staði sem veita sambærilega reynslu í ritun úrskurða og dóma. Starfið felur einnig í sér að þú kynnist ólíkum réttarsviðum á skömmum tíma. Svo öðlast maður líka verðmæta innsýn í starfsemi réttarkerfisins. Það er varla til betri grunnur fyrir ungan lögfræðing.

Auga fyrir smáatriðum

En hvað með störf þín hjá ákæruvaldinu, hvernig nýtast þau?

Hjá ákæruvaldinu starfa sömuleiðis framúrskarandi lögfræðingar og ég naut góðs af því að geta leitað til þeirra. Það starf byggði meira á sérfræðiþekkingu og það var öðruvísi upplifun að kafa djúpt ofan í eitt tiltekið réttarsvið. Ég starfaði lengst af hjá lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu í kynferðisbrotadeild. Þegar unnið er daglega að rannsókn sakamála innan sama málaflokks fær maður smám saman auga fyrir smáatriðum og ákveðnum blæbrigðum sem geta skipt sköpum þegar uppi er staðið.

Að starfa sem sækjandi, þar sem hlutverkið felst í því að greina sönnunarstöðu og meta hvort mál séu líkleg til sakfellis, þjálfar sömuleiðis upp tilfinningu fyrir því hversu sterkur grundvöllur sakamála er hverju sinni. Sú reynsla nýtist afar vel nú, þegar ég starfa bæði sem verjandi og sem réttargæslumaður brotaþola.

Hefur þú einhver heilræði fyrir verjendur sem koma í skýrslutökur hjá lögreglu eða saksóknara ásamt sakborningi?

Að hlusta vel. Í öllum tilvikum. Ekki aðeins á spurningarnar sjálfar, sem lagðar eru fyrir skjólstæðinginn, heldur líka hvernig þær eru bornar fram, á hvaða formi og í hvaða tóni. Eins að fylgjast gaumgæfilega með því hvaða gögn eru borin undir skjólstæðinginn en af þeim má oft ráða um stöðu rannsóknarinnar og að hverju nákvæmlega athygli lögreglu beinist.

Sem fyrrverandi sækjandi veit ég líka hversu mikið vægi fyrsti framburður getur haft þegar sönnunarstaða máls er metin síðar meir. Sakborningar mæta gjarnan undir miklu álagi og vilja stundum ósjálfrátt „tala sig út úr“ málinu, jafnvel áður en næg yfirsýn liggur fyrir. Þá þarf verjandinn að sjá tvo leiki fram í tímann og meta hvort það þjóni hagsmunum umbjóðandans að skýra málið strax eða hvort réttara sé að stíga varlega til jarðar.

Ef sakborningur ákveður að tjá sig er langbest að gera það í einlægni og eftir bestu vitund. Rannsóknarlögreglumenn eru almennt hæft og reynslumikið fólk sem greinir fljótt ef framburður er yfirborðskenndur eða augljóslega æfður. Hlutverk verjandans er ekki að móta tilbúna frásögn heldur að hjálpa umbjóðandanum að skilja stöðuna, réttindi sín og afleiðingar þess að tjá sig eða tjá sig ekki.

Lögmenn eiga það til að taka vinnuna með sér heim sem getur verið sérstaklega erfitt í sakamálum. Ertu með einhver ráð um hvernig best er að skilja að einkalíf og lögmennsku?

Að viðhalda heilbrigðu jafnvægi þarna á milli er eilífðarverkefni. Besta ráðið sem ég get gefið er að muna að lögfræðistörfin eru langhlaup og því er mikilvægt að hlaða batteríin á milli. Til að sinna umbjóðendum sínum af heilindum verður maður að gefa sér svigrúm til að hvílast og huga að sjálfum sér svo hægt sé að takast á við málin af fullum krafti. Síðan eru góðir kollegar gulls ígildi og það er ómetanlegt að geta leitað ásjár þeirra þegar glímt er við stór og erfið mál.

Rekstrarhliðin lærdómsrík

Kom eitthvað á óvart þegar þú hófst sjálfstæðan rekstur sem lögmaður?

Það kom mér óneitanlega á óvart hversu ríkur þáttur af starfinu viðskiptahliðin og dagleg samskipti við umbjóðendur er. Eðli málsins samkvæmt felur vinna hjá ríkisstofnunum ekki neitt slíkt í sér og sú reynsla og þekking sem ég öðlaðist hjá dómstólunum undirbjó mig ekki beinlínis undir þennan þátt. Rekstrarhliðin og utanumhaldið sem henni fylgir hefur sömuleiðis verið lærdómsríkur vettvangur fyrir mig.

Hvernig er að vera sjálfstætt starfandi lögmaður á Íslandi í dag?

Það kemur á daginn að klisjan er sönn um að starfið sé fjölbreytt og enginn dagur eins. Ég hef starfað í lögmennsku í rúmt ár núna og það hefur alveg verið rússíbani; bæði gefandi og mjög krefjandi. Mest hef ég sinnt sakamálum, barnaverndarmálum, útlendingamálum og skiptastjórn og ég hef reynt að taka öllum verkefnunum með opnum huga. Mér finnst ég hafa komið vel undirbúinn til leiks í krafti fyrri starfa hjá Héraðsdómi Reykjavíkur og lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu. Að mínu mati er lögfræðigrunnur innan réttarkerfisins gott veganesti fyrir þá sem stefna að lögmennsku í framtíðinni. Það styrkir mann að stíga út fyrir þægindarammann og læra á nýjar hliðar lögfræðinnar. 

Hjalti Geir Erlendsson, lögmaður hjá LEX