Í Lögmannablaðinu að þessu sinni er meðal annars að finna áhugaverða grein eftir Benedikt Bogason, forseta Hæstaréttar, um dómara og lögmenn sem tvo hornsteina réttarríkisins. Þar greinir að rétt eins og sjálfstæðir og óvilhallir dómstólar skeri úr ágreiningi um efni laganna, sé nauðsynlegt fyrir réttarríkið að fyrir hendi sé sjálfstæð og öflug stétt lögmanna sem borgararnir geti reitt sig á. Dómstólar og lögmenn séu því nauðsynleg forsenda þess að við búum í réttarríki.
Í greininni er einnig réttilega bent á mikilvægi skilvirks eftirlits með störfum lögmanna. Almenningur sem leitar til lögmanna verði að geta treyst því að þjónustan sé fullnægjandi og þegar út af bregði verði brugðist við með afgerandi hætti. Mikilvægt sé að kannað verði rækilega hvort eftirlit með störfum lögmanna sé viðhlítandi og hvort grípa þurfi til ráðstafana til að gera það skilvirkara.
***
Mikilvægi virks eftirlits með lögmönnum og störfum þeirra er rauður þráður í starfi evrópskra og alþjóðlegra samtaka lögmannafélaga auk einstakra lögmannafélaga. Á sama tíma er hins vegar lögð rík áhersla á, til að tryggja sjálfstæði lögmannsstéttarinnar, að slíkt eftirlit sé í höndum lögmannafélaganna sjálfra en ekki stjórnvalda. Í Sáttmála samtaka evrópskra lögmannafélaga um grundvallarreglur lögmannsstéttarinnar (e. Charter of Core Principles of the European Legal Profession) er komist svo að orði:
„It is one of the hallmarks of unfree societies that the state, either overtly or covertly, controls the legal profession and the activities of lawyers. Most European legal professions display a combination of state regulation and self-regulation. In many cases the state, recognising the importance of the core principles, uses legislation to buttress them – for instance by giving statutory support to confidentiality, or by giving bar associations statutory power to make professional rules. The CCBE is convinced that only a strong element of self-regulation can guarantee lawyers’ professional independence vis-à-vis the state, and without a guarantee of independence it is impossible for lawyers to fulfil their professional and legal role.“
***
Lögmenn eru bundnir af siðareglum í störfum sínum auk laga um lögmenn nr. 77/1998. Úrskurðarnefnd lögmanna starfar samkvæmt lögmannalögum og leysir úr málum eftir ákvæðum þeirra laga.
Ef lögmann greinir á við umbjóðanda sinn um rétt til endurgjalds fyrir störf sín eða fjárhæð þess getur annar þeirra eða þeir báðir lagt málið fyrir úrskurðarnefnd lögmanna, sbr. 26. gr. lögmannalaga. Í 27. gr. laganna kemur fram að telji einhver að lögmaður hafi í starfi sínu gert á sinn hlut með háttsemi sem stríði gegn lögum eða siðareglum geti hann lagt fyrir úrskurðarnefnd lögmanna kvörtun á hendur lögmanninum.
Úrskurðarnefndin getur fundið að vinnubrögðum eða háttsemi lögmanns eða veitt honum áminningu. Ef sakir eru miklar eða lögmaður hefur ítrekað sætt áminningu getur nefndin í rökstuddu áliti lagt til við sýslumann að réttindi lögmannsins verði felld niður tímabundið eða hann sviptur réttindum.
Lögmannafélagið sjálft hefur síðan meðal annars eftirlit með almennum hæfisskilyrðum, fjárvörslum og starfsábyrgðartryggingum lögmanna.
***
Lögmannafélaginu sjálfu er hins vegar þröngur stakkur sniðinn þegar kemur að öðru eftirliti með störfum lögmanna, þ. á m. með því að geta beint erindum til úrskurðarnefndarinnar á grundvelli 1. mgr. 27. gr. lögmannalaga. Lögmannafélagið hefur ítrekað bent stjórnvöldum á þetta.
Samkvæmt lauslegri athugun ganga eftir-litsheimildir og úrræði Lögmannafélagsins að mörgu leyti skemur en jafnan tíðkast hjá öðrum lögmannafélögum. Sitt getur hverjum sýnst um ágæti þess. Það eru mannleg viðbrögð að öllum lögmönnum skuli ekki endilega hugnast að Lögmannafélag Íslands sé að „vasast í“ störfum þeirra. Það er hins vegar holur hljómur að fjalla um mikilvægi „sjálfseftirlits“ lögmannafélaga, í stað afskipta hins opinbera, ef eftirlitið virkar ekki alltaf sem skyldi.
Lögmannafélagið á ekki að setja sig á móti athugun á því hvort eftirlit með störfum lög-manna sé viðhlítandi og hvort grípa þurfi til ráðstafana til að gera það skilvirkara. Lög-mannafélagið á hins vegar að leggja áherslu á mikilvægi „sjálfseftirlits“ og að slíkt eftirlit virki sem skyldi, þ. á m. með viðhlítandi lagaumgjörð.
Stefán A. Svensson, formaður LMFÍ
