Gervigreindin hefur breytt störfum lögfræðinga. Þetta er ekki lengur spurning um hvort eða hvenær, heldur hve hratt og að hversu miklu marki.

Á dögunum bárust fréttir af því að AGRD Partners, nýstofnuð norræn samstæða fjármögnuð af sænska fjárfestingarsjóðnum Axcel, hefði fjárfest í BBA//Fjeldco, einni af stærstu lögmannsstofum landsins. Eflaust verður mikið rætt og ritað um fjárfestingu annarra en lögmanna í lögmannsstofum á næstunni, en það er svo sannarlega ekki yrkisefni þessarar greinar. Ég eftirlæt það öðrum. Það sem vakti athygli mína í fréttatilkynningum var ætlun AGRD að gervigreindarvæða starfsemi BBA//Fjeldco.

Ljóst er að fjárfesting í gervigreindarlausnum fyrir lögfræðinga er gríðarleg. HarveyAI og Legora, stærstu gervigreindarlausnir heims fyrir lögfræðinga, eru metnar á fjárhæðir sem maður á erfitt með að ná utan um. Anthropic, gervigreindarrisinn sem þróar gervigreindarmódelin Claude, hefur líka herjað á markað fyrir tæknilausnir lögfræðinga. KPMG Tax&Legal á heimsvísu hefur lýst yfir áformum um eins milljarðs dollara fjárfestingu í gervigreind á næstu árum og erum við að sjá árangur af því núna með samstarfi Anthropic og KPMG á heimsvísu. Á Íslandi hafa margar sértækar gervigreindarlausnir fyrir lögfræðinga sprottið upp, s.s Jónsbók, Lagaviti og Fordæmi.is. Þá hefur Fons Juris gervigreindarvæðst. Fyrir ekki alls löngu voru einu forritin, sem lögfræðingar og lögmenn notuðu, Word, Outlook og reikningakerfi!

Til eru ýmsar rannsóknir/mælingar á getu gervigreindar í lögfræði en GDPVal rannsókn OpenAI er sennilega sú þekktasta. Í rannsókninni leysa gervigreindarmódel þúsundir raunhæfra verkefna 44 starfsstétta og óháðir matsmenn meta blint hvort úrlausn gervigreindarinnar eða mannsins sé betri. Lögfræðiverkefnin voru útbúin af reyndum lögfræðingum frá alþjóðlegum stofum á borð við Kirkland & Ellis og White & Case. Haustið 2025 voru úrlausnir bestu módelanna á þeim tíma metnar jafn góðar eða betri en úrlausnir mannlegra lögfræðinga í tæplega helmingi tilvika. Frá þeim tíma hafa enn öflugri gervigreindarmódel litið dagsins ljós, og því má vænta enn betri niðurstaðna, gervigreindarmódelunum í vil, ef sama könnun yrði framkvæmd í dag.

Ef þetta er staðan, hvers vegna erum við þá enn að ræða gervigreindina sem þægilegan aðstoðarmann sem þó hefur ekki gjörbylt starfsháttum okkar? Í nýlegri grein í Lögmannablaðinu lýsti Árni Freyr Sigurðsson, eigandi hjá Advel, reynslu sinni af gervigreind á þann veg sem margir lögmenn kannast við. Gervigreindin skrifar drög að stefnu sem þarf að yfirfara, hún vísar í lagaákvæði sem ekki eru til, hún hangir á veikustu málsástæðunni að mati lögmannsins og fleira í þessum dúr. Jóhannes Karl Sveinsson, eigandi á Landslögum, birti svo á dögunum innlegg á LinkedIn í kjölfar gervigreindarhneykslis Sullivan & Cromwell. Í innleggi sínu velti Jóhannes því upp hvort réttast væri að lögmenn hættu einfaldlega notkun gervigreindar. Ég er ekki á nokkurn hátt að gera lítið úr reynslu Árna eða vangaveltum Jóhannesar. Þær eiga rétt á sér og ríma við samtöl sem ég hef átt við íslenska lögfræðinga. Það er klár mótsögn milli annars vegar fjárfestingar í gervigreindartækni fyrir lögfræðinga, niðurstaðna rannsókna á gæðum gervigreindarúrlausna og breytinga sem við sjáum hjá öðrum starfsstéttum og hins vegar upplifunar íslenskra lögfræðinga og lögmanna.

Hvað veldur?

Eflaust eru margar ástæður fyrir því að ekki allir lögfræðingar hafa gjörbylt starfsháttum sínum með tilkomu gervigreindar. Ein þeirra er sú endurgjöf sem lögfræðingar fá á vinnu sína. Best er að útskýra þetta með samanburði við reynslu forritara. Þar til í upphafi árs 2026 var reynsla forritara af hagnýtingu gervigreindar sambærileg reynslu íslenskra lögfræðinga. Gervigreindin var ágætur aðstoðarmaður en hafði ekki bylt starfi þeirra. Árið 2026 ná hins vegar gervigreindartól ákveðinni færni sem veldur því að nánast enginn forritari skrifar kóða lengur. Með öðrum orðum, starfsumhverfið var gjörbreytt. Vinir mínir sem eru forritarar tala um gífurlega afkastaaukningu og að hlutverk hafi þeirra breyst úr smiðum í að vera verkstjórar. Margir benda á að þetta sé eðlilegt, módelin hafa verið þjálfuð sérstaklega til forritunar svo þau geti aðstoðað við eigin þróun. Það er eflaust mikið til í því en það útskýrir samt ekki að fullu leyti hvers vegna upplifun lögfræðinga af hagnýtingu gervigreindar er allt önnur en niðurstöður kannana á getu gervigreindarmódelanna. Þetta eru sömu lausnir og lögfræðingar hafa aðgang að og engin spurning í mínum huga að tæknin er komin lengra en almenn notkun hins íslenska lögfræðings.

Ástæða þess að við sjáum ekki sömu byltingu í notkun lögfræðinga á gervigreind og t.d. forritara tel ég að hafi mikið að gera með fyrrnefnda endurgjöf á vinnu okkar. Forritari skrifar kóða, prófar hann og fær þá strax staðfestingu á hvort hann virki eður ei. Lögmaðurinn fær aldrei sambærilega endurgjöf. Ef við útbúum samning getum við oft á tíðum ekki vitað hvort önnur útfærsla hefði varið hagsmuni skjólstæðings okkar betur. Ef lögmaður leggur fram stefnu fáum við aldrei að vita hvort annar málatilbúnaður hefði valdið því að málið hefði frekar unnist en tapast. Þessu tengt rifjast upp fyrir mér hagfræðihugtakið „credence goods“ en lögfræðiþjónusta ásamt heilbrigðisþjónustu, bílaviðgerðum og fjármálaráðgjöf eru allt góð dæmi um „credence goods“. Sameiginlegt einkenni allrar þessarar þjónustu eða vöru er að viðskiptavinurinn á oft á tíðum erfitt með að meta áhrif og gæði þjónustunnar eða vörunnar.

Bylting á borðinu

Afleiðingin er sú að jafnvel þegar gervigreindin er raunverulega að bæta vinnu okkar finnum við ekki endilega fyrir því sjálf eða erum ekki tilbúin að leyfa henni það. Okkar starf er ekki byggt á sömu samtímaendurgjöf og forritun. Forritari kann að sætta sig við úrlausn gervigreindar enda sannast að hún virkaði þrátt fyrir að hann sjálfur hefði mögulega nálgast viðfangsefnið á annan hátt. Lögfræðingum hættir til að breyta úrlausnum gervigreindar á þann veg sem þeir þekkja án þess að vissa sé fyrir því að úrlausn lögfræðingsins sé betri en gervigreindarinnar.

Þrátt fyrir að lögfræðistarfið sé þannig úr garði gert að erfitt sé að fá samtímaendurgjöf á vinnuna er það trú mín að stutt sé í að við sjáum jafn mikla byltingu í starfsháttum okkar og forritarar hafa þegar gengið í gegnum. Til að undirbúa okkur undir það höfum við hjá KPMG Law farið vel yfir alla okkar ferla, þróað okkar eigin erindreka (e. agents) og fjárfest í þjálfun starfsmanna. Þá er það okkar reynsla að mikilvægt er að reyna mæla það sem hægt er að mæla, þrátt fyrir að við munum ekki sjá sömu samtímaendurgjöf á gervigreindarúrlausnir og forritararnir. Við innleiðingu gervigreindar skal setja sér mælanleg markmið sem síðan eru mæld reglulega. Þetta höfum við gert innanhúss hjá KPMG Law sem og hjá viðskiptavinum okkar og niðurstöðurnar verið einu máli. Gervigreindin er bæði að spara tíma og upplifun notenda er sú að gæði vinnu þeirra eykst.

Umbylting lögfræðistarfsins

Að mínu viti þýðir ofangreint alls ekki að lögfræðingar og lögmenn séu á útleið. Þvert á móti. Forritarar eru enn eftirsóttir og einhverjir hafa talað um að álagið á forritara sé að aukast. Hlutverk forritara hefur þó óneitanlega breyst. Mikið hefur þegar verið ritað vestanhafs um það hvaða nýju hlutverk eru að verða til innan lögfræðigeirans, svo sem „lögfræðilegur tækniráðgjafi“ (e. Legal Engineer) eða „lögfræðilegur ferlahönnuður“ (e. Legal Workflow Designer).

Það er spurning hvort við lögfræðingar og lögmenn munum öll, fyrr eða síðar, verða „Legal Engineers“ að einhverju marki. Að minnsta kosti er starf einhverra framsækinna lögfræðinga þegar farið að snúast um að smíða ferla fyrir gervigreind, búa gögn undir hagnýtingu gervigreindar, velja réttu gervigreindartólin fyrir réttu verkefnin, tryggja farsæla innleiðingu og fleira.

Það sem ég held þó að breytist seint er kjarninn í því sem viðskiptavinir lögfræðinga og skjólstæðingar lögmanna leita eftir, það er dómgreind, traust og ábyrgð. 

Ævar Hrafn Ingólfsson, lögfræðingur, verkefnastjóri hjá KPMG Law