Dómstólasýslan kannar þriðja hvert ár viðhorf lögmanna og ákærenda til þjónustu dómstóla og mælir traust til þeirra. Tilgangurinn er að fá endurgjöf á þjónustu dómstóla frá þeim sem best þekkja til starfseminnar. Niðurstöður könnunarinnar eru jákvæðar um flest og almennt mælist ánægja og traust svipað og í síðustu könnun. Hér á eftir verður stiklað á stóru um helstu atriði en nánari upplýsingar má nálgast á vefnum domstolasyslan.is.

Almennt mikið traust  til dómstóla

Alls bera 85% frekar mikið, mjög mikið eða fullkomið traust til héraðsdómstólanna, 74% til Landsréttar og 89% til Hæstaréttar. Hlutfallið er nær óbreytt frá 2022 hvað varðar Landsrétt og Hæstarétt en traust til héraðsdómstóla hefur aukist þar sem síðast mældist það 81%.

Langflestir lögmenn og ákærendur telja að dómarar og starfsmenn á öllum dómstigum vinni störf sín af heilindum, virðingu og heiðarleika, gæti fyllsta trúnaðar og að málsmeðferð sé réttlát og opinber. Hlutfall þeirra sem telja að dómarar séu sjálfstæðir í störfum sínum er einnig hátt eða um 85% hjá héraðsdómstólum, 82% hjá Landsrétti og 90% hjá Hæstarétti. Um 7-10% svarenda svöruðu „hvorki né“ en þetta eru svipuð hlutföll og árið 2022.

Tæplega 70% svarenda eru þeirrar skoðunar að dómar og úrskurðir héraðsdómstóla séu rökstuddir með fullnægjandi hætti hjá héraðsdómstólum og Landsrétti. Langflestir eru hins vegar á þeirri skoðun að dómar Hæstaréttar séu rökstuddir með fullnægjandi hætti.

Ánægja með þjónustu dómstóla

Um 84% svarenda eru ánægð með þjónustu héraðsdómstóla sem er ívið hærra hlutfall en árið 2022 þegar 81% sögðust vera ánægð.

Hlutfall þeirra sem eru ánægð með þjónustu Landsréttar er nokkuð lægra eða 72% sem er svipað og árið 2022. Þá eru um 82% ánægð með þjónustu Hæstaréttar og eingöngu um 1% óánægðir. 17% voru hvorki ánægð né óánægð.

Of langur málsmeðferðartími

Alls telja 65% málsmeðferðartíma of langan hjá héraðsdómstólum og 82% hjá Landsrétti og hefur lítið breyst frá árinu 2022. Alls telja 41% málsmeðferðartíma ívið of langan hjá héraðsdómstólum, 24% telja hann alltof langan og 34% hæfilegan. Um 57% svarenda telja málsmeðferðartíma fyrir Landsrétti alltof langan, 25% telja hann ívið of langan og 17% hæfilegan. Annað er upp á teningnum hjá Hæstarétti þar sem 87% telja að málsmeðferðartími sé hæfilegur og aðeins 11% telja hann ívið of langan eða allt of langan.

Svörin endurspegla að vissu marki málsmeðferðartíma hjá dómstólum þótt það sé ekki alveg algilt. Málatölur sýna að meðal málsmeðferðartími í munnlega fluttum einkamálum hjá héraðsdómstólum lengdist úr 368 dögum árið 2020 í 393 daga árið 2024. Meðal málsmeðferðartími í sakamálum frá Héraðssaksóknara hefur verið svipaður síðustu ár eða um 170 dagar.

Meðal málsmeðferðartími hjá Landsrétti í áfrýjuðum einkamálum hefur lengst úr 326 dögum árið 2020 í 385 daga árið 2024. Þessu er ólíkt farið í áfrýjuðum sakamálum þar sem málsmeðferðartími frá útgáfu áfrýjunarstefnu hefur styst úr 243 dögum árið 2020 í 162 daga árið 2024. Sé tekið mið af skráningu mála hjá Landsrétti er munurinn enn meiri þar sem meðal tími frá skráningu máls að útgáfu áfrýjunarstefnu árið 2020 var 194 dagar en 178 dagar árið 2024.

Þá hefur málsmeðferðartími hjá Hæstarétti í áfrýjuðum sakamálum og einkamálum lítið breyst frá 2020.

Ýmsir þjónustuþættir

Af svörum um einstaka þjónustuþætti má ráða að flest telja mikilvægast að viðmót dómara og starfsmanna sé gott, símasvörun sé góð og að afgreiðslutími erinda sé stuttur. Lögmenn og ákærendur eru almennt ánægðir með þjónustu dómstólanna hvað þessi atriði varðar og þá einkum með viðmót starfsmanna annarra en dómara. Hlutfall þeirra sem eru ánægð með viðmót dómara er þó almennt nokkuð hátt. Það hefur hins vegar farið lækkandi hjá Landsrétti þar sem 67% svarenda eru ánægðir með viðmót dómara.

Ánægja með opnunartíma dómstóla, vefsíður þeirra, tæknilegan aðbúnað og öryggi í húsnæði dómstóla er almennt minni en hvað varðar ofangreinda þjónustuþætti.

Dómstólasýslan hefur unnið að ýmsum úrvbótum að undanförnu, þar á meðal á vefsíðum dómstóla og tæknibúnaði. Prófanir standa nú yfir á nýjum vefsíðum og er stefnt að því að taka þær í notkun í byrjun næsta árs. Vefsíðurnar verða áfram í þróun og því mikilvægt að fá endurgjöf frá lögmönnum og ákærendum hvað varðar uppsetningu, efni og leitarvél. Þá hefur dómstólasýslan ráðist í útboð á nýjum hljóð-, mynd- og fjarfundarbúnaði fyrir alla héraðsdómstóla og Landsrétt. Nýr og fullkomnari búnaður verður vonandi kominn í notkun í vor.

Gerðar hafa verið úttektir á öryggi í húsnæði allra dómstóla sem hafa leitt í ljós mikla þörf á úrbótum. Sumar þessara breytinga krefjast umtalsverðs fjármagns. Dómstólasýslan hefur gert bæði dómsmálaráðuneytinu og Alþingi grein fyrir mikilvægi úrbóta og þörf á fjármagni til þeirra og mun fylgja því eftir. Við-horf lögmanna og ákærenda til öryggis í húsnæði dómstóla styrkir þann málflutning dómstólasýslunnar.

Í lokin

Úrtakið náði til 1152 lögmanna og ákærenda en alls svöruðu 323, eða um um 28% sem er heldur minna en síðustu ár. Það er miður þar sem könnunin er mikilvæg við mat á því hvað megi gera betur hjá dómstólunum og hvar áherslurnar í þeim efnum eigi að liggja.  Dómstólasýslan þakkar þeim sem tóku þátt kærlega fyrir svörin og hvetur lögmenn og ákærendur til að nýta tækifæri til að koma á framfæri afstöðu sinni til þess sem vel er gert og hvað megi bæta hjá dómstólum.

Kristín Haraldsdóttir framkvæmdastjóri dómstólasýslunnar